U vreme kada se gradovi šire i ubrzavaju, na krajnjem jugu i istoku Srbije vreme kao da teče sporije. Sela su sve praznija, škole zatvorene, a crkvena zvona često zvone samo zbog sahrana. Dok se u Beogradu broje nova naselja, u delovima Srbije broj ljudi meri se u desetinama — i u tišini nestaju čitave zajednice.
Crna Trava — opština koja se gasi, ali ne predaje
Prema popisu iz 2022. godine, Crna Trava je najmanje naseljena opština u Srbiji — ima 1.063 stanovnika, što je gotovo 60% manje nego pre dve decenije.
Ova planinska opština na jugoistoku zemlje, poznata po zidarskim majstorima i kamenim kućama, danas je simbol demografske praznine.
Prosečna starost stanovnika je iznad 60 godina, a više od polovine domaćinstava je samačko. Ipak, Crnotravci ne odustaju — vraćaju se tokom leta, obnavljaju kuće, sade voće i pokušavaju da ožive ono što je ostalo.
Trgovište — jug Srbije koji ćuti
Na krajnjem jugu zemlje, u opštini Trgovište, živi tek 4.018 stanovnika. U mnogim selima broj stanovnika se meri jednocifreno, a neka su potpuno napuštena.
U planinskim predelima prema granici s Makedonijom, kilometri puteva dele kuće od sveta. Lokalni učitelji često kažu da u pojedinim selima postoji “više kuća nego ljudi”.
Rekovac — Levač koji stari
Središnja Srbija takođe ima svoje “tihe zone”. Opština Rekovac, u srcu Levča, imala je prema popisu 2022. godine 8.116 stanovnika — što je pad od skoro 30% u odnosu na 2011. godinu.
Rekovac je kraj bogate istorije i plodnog tla, ali bez mladih. Sve više kuća je zatvoreno, a polja neobrađena. Ipak, lokalni entuzijasti pokušavaju da pokrenu razvoj ruralnog turizma i obnovu voćarstva, nadajući se da će priroda privući nove stanovnike.
Bosilegrad — granica i zaborav
U opštini Bosilegrad živi 5.484 stanovnika, dok je pre tridesetak godina bilo više od 12.000.
Zbog udaljenosti i siromaštva, ovaj kraj ima jednu od najnižih gustina naseljenosti u zemlji — manje od 15 ljudi po kvadratnom kilometru.
Ipak, u Bosilegradu i dalje postoji kulturni život, zahvaljujući lokalnim organizacijama koje povezuju Srbe i Bugare i čuvaju tradiciju pograničnog Balkana.
Babušnica — između planine i praznine
Babušnica, u Pirotskom okrugu, ima 7.504 stanovnika, prema poslednjem popisu. Ova opština je nekada imala duplo više ljudi.
Planinska sela su razuđena, putevi često neprohodni, ali pejzaži su među najlepšima u zemlji — netaknuti, zeleni i gotovo mitski.
Stanovnici se sve više okreću eko-turizmu i proizvodnji meda i lekovitog bilja, pokušavajući da stvore uslove da mladi ostanu makar deo godine.
Kuršumlija — prostranstvo koje prazni brojke
Iako prostorno velika, Kuršumlija spada među najređe naseljene opštine u centralnoj Srbiji.
Na površini od gotovo 950 km², živi oko 16.200 ljudi, što znači svega 17 stanovnika po kvadratnom kilometru.
Planinski predeli, udaljenost od autoputa i nedostatak radnih mesta doveli su do masovnog iseljavanja. Ali, Kuršumlija ima i novi adut — banjski turizam i razvoj parkova prirode (Radan i Kopaonik), koji bi mogli da vrate život u ove krajeve.
Podaci koji govore o zemlji
Prema Republičkom zavodu za statistiku, Srbija je između 2011. i 2022. godine izgubila približno 500.000 stanovnika, dok je prosečna starost porasla na 43,9 godina.
Najveći pad beleži se upravo u regionima Južne i Istočne Srbije, gde je broj stanovnika smanjen i do 15%.
Brojna sela imaju manje od 20 stanovnika, a pojedina — poput Rudnice kod Trgovišta — danas su praznija nego pre 10 i više godina, maltene skoro pa prazna.
MPM Original označava autorsku produkciju redakcije Music Pocket Magazina — priče nastale isključivo u okviru naše redakcije. To su tekstovi koji se ne preuzimaju, već nastaju od temelja: kroz istraživanje, intervjue, analize, terenski rad i kreativnu obradu tema iz muzike, filma, kulture i savremenog društva.
Svaki MPM Original nosi prepoznatljiv potpis našeg magazina i predstavlja sadržaj koji postoji samo kod nas. Za čitaoce, oznaka MPM Original znači da je pred njima autentična priča sa jedinstvenim kontekstom, oblikovana po najvišim MPM standardima.
