BUDIMPEŠTA, Mađarska (AP) — Proslavljeni mađarski filmski autor Bela Tar, reditelj filmova poput „Sátántangó“ i „Torinski konj“, dobitnik brojnih nagrada za svoje dugometražne, često mračne, ali i crnohumorne filmove, preminuo je u 70. godini.
Tokom karijere koja je trajala više decenija, Tar je napisao i režirao devet dugometražnih igranih filmova. Svoj filmski put započeo je debitantskim ostvarenjem „Porodično gnezdo“ iz 1979. godine, a završio ga je 2011. filmom „Torinski konj“, koji je te godine osvojio Srebrnog medveda — Veliku nagradu žirija na Berlinskom međunarodnom filmskom festivalu.
Tar je često sarađivao sa mađarskim piscem Laslom Krasnahorkaijem, koji je prošle godine dobio Nobelovu nagradu za književnost. Tarovi filmovi, od kojih su neki adaptacije Krasnahorkaijevih romana („Sátántangó“ i „Verkmajsterove harmonije“), nagrađivani su na festivalima širom Evrope i Azije, a Tar je dobio i počasna profesorska zvanja na univerzitetima u Kini. Mađarsko udruženje filmskih autora potvrdilo je njegovu smrt u saopštenju u utorak, navodeći da „sa dubokom tugom obaveštavamo da je, nakon duge i teške bolesti, filmski reditelj Bela Tar preminuo rano jutros“.
Bela Tar rođen je 1955. godine u južnom mađarskom gradu Pečuju, ali je veći deo života proveo u glavnom gradu, Budimpešti. Svoj prvi dugometražni film „Porodično gnezdo“ završio je sa svega 23 godine. Taj film je iste godine osvojio glavnu nagradu na Međunarodnom filmskom festivalu u Manhajmu i Hajdelbergu.
Njegovi filmovi, među kojima je najduži „Sátántangó“, sa trajanjem od 439 minuta — više od sedam sati — bili su široko hvaljeni zbog izuzetne vizuelne lepote, ali i sporog ritma i ogoljenih slika koje prikazuju beznađe i društvenu propast.
Često snimani u crno-beloj tehnici i prepoznatljivi po dugim, hipnotičkim kadrovima u jednom snimku, koji su neretko trajali i više od deset minuta, Tarovi filmovi oslikavaju mračne, beznadežne, gotovo distopijske pejzaže, smeštene u doba socijalističke Mađarske ili u godine nakon pada komunizma pod sovjetskom dominacijom u istočnoj Evropi.
Jedan od njegovih najcenjenijih filmova, „Prokletstvo“, objavljen 1988. godine, koji je napisao zajedno sa Krasnahorkaijem, nakon dobrog prijema na filmskim festivalima pomogao je Taru da stekne šire međunarodno priznanje.
Njegov jedinstveni stil učinio je njegov rad snažnim uticajem na art-house kinematografiju, uključujući i američke reditelje poput Gasa Van Santa i Džima Džarmuša, koji su javno hvalili njegovu viziju.
Tar je decenijama blisko sarađivao sa montažerkom i ključnom saradnicom Agneš Hranicki, koja je montirala sve njegove filmove počev od „Autodidakte“ iz 1981. godine. Hranicki je takođe potpisana kao korediteljka uz Tara na njegova poslednja tri filma: „Verkmajsterove harmonije“, „Čovek iz Londona“ i „Torinski konj“.
Tar je povremeno bio politički vrlo otvoren u svojim stavovima i kritikovao je nacionalizam i populističke političare poput mađarskog premijera Viktora Orbana, kao i američkog predsednika Donalda Trampa i liderke francuske krajnje desnice Marin Le Pen.
Bio je kritičan i prema kulturnoj politici Mađarske pod Orbanovom vlašću, a 2020. godine pomogao je i grupi studenata Univerziteta pozorišne i filmske umetnosti u Budimpešti, koji su okupirali kampus u znak protesta protiv vladinih mera.
Nakon objavljivanja svog poslednjeg dugometražnog filma „Torinski konj“ 2011. godine, Tar se preselio u Sarajevo, gde je osnovao filmsku akademiju film.factory. Odatle je producirao brojne filmove svojih studenata, deleći vreme između Sarajeva i Budimpešte.
Dalibor Stamenković je glavni urednik MPM-a, freelance copywriter, digitalni kreator i dizajner. Zadužen je za održavanje i uređivanje svih članaka na sajtu. Bavi se prevodom, obradom i adaptacijom sadržaja za magazin, govori više stranih jezika i kreira marketing i sadržaj za društvene mreže MPM-a.
Posebno se posvećuje temama iz muzike, filma, kulture i lifestyle oblasti, koje uređuje kroz prepoznatljivu MPM estetiku.
