Posle pune dve godine građevinskih radova, jedan od najlepših simbola zapadne Srbije konačno je ponovo dostupan. Užička tvrđava „Stari grad“, smeštena na impozantnoj steni iznad reke Đetinje, od 5. maja ponovo prima posetioce – svakog dana i vikendom od 10 do 16 časova, sa stručnim vodičima i besplatnim ulazom .
Ovo zdanje nije samo vidikovac sa kog pogled puca na sve strane – ono je svedok burne istorije duge više od šest vekova.
Ko je sagradio ovaj kameni dragulj?
Iako se u narodu često može čuti da su „gradili Turci“, istina je potpuno drugačija. Užičku tvrđavu podigli su srpski vladari – moćna vlastelinska porodica Vojinović – najverovatnije u drugoj polovini 14. veka . Njen osnivač bio je veliki župan Vojislav Vojinović, a grad je svoj najveći sjaj doživeo u vreme njegovog naslednika, velikog župana Nikole Altomanovića .
Altomanović, jedan od najmoćnijih srpskih velikaša tog doba, vladao je ogromnom teritorijom od Rudnika do Jadranskog mora. Upravo je on učinio Užički grad svojim glavnim uporištem .
Drama iz 1373. – opsada koja je promenila istoriju
Najpoznatija priča vezana za ove zidine odigrala se u novembru 1373. godine. Udružene snage kneza Lazara Hrebeljanovića i bosanskog bana Tvrtka I (uz podršku ugarskog kralja Lajoša I) opsele su Nikolu Altomanovića u tvrđavi .
Posle kraće opsade i uz pomoć topova, Altomanović se predao. Kazna je bila surova – oslepljen je (najverovatnije po naređenju Lazarevog sestrića Stefana Musića), a njegove ogromne teritorije su pobednici podelili među sobom . Tako je završila vlast dinastije Vojinović, a knez Lazar je postao najmoćniji srpski vladar.
Vekovi smenjivanja i konačno rušenje
Tokom narednih vekova, tvrđava je više puta rušena i obnavljana. Turci su je osvojili krajem 15. veka i dodatno utvrdili, koristeći je kao važno uporište u zapadnoj Srbiji . Zatim su je u 18. veku zauzimali Austrijanci tokom ratova sa Osmanskim carstvom .
Konačni kraj kao vojnog objekta došao je 1862. godine, kada su se Turci, posle viševekovnog prisustva, konačno povukli iz grada. Prema sporazumu sa knezom Mihailom Obrenovićem, tvrđava nije smela ostati u vojnoj upotrebi – i u januaru 1863. godine je minirana i dignuta u vazduh .
Od ruševina do ponovnog sjaja
Nakon više od jednog veka propadanja, tokom kog su od velelepnog utvrđenja bili vidljivi samo ostaci zidina visoki jedva metar, pokrenut je veliki projekat rekonstrukcije . Prva faza, obnova citadele (Gornjeg grada), završena je u oktobru 2023, a sada je završena i kompletna rekonstrukcija koja je trajala naredne dve godine .
Finansiranje je stiglo sa više strana – Vlada Srbije izdvojila je oko 45 miliona dinara, grad Užice 16 miliona, a Ambasada SAD osam miliona dinara .
Šta posetioci mogu da vide?
Tvrđava se sastoji iz tri celine: Gornjeg grada sa citadelom i kulom, Srednjeg grada (gde su nekada bile zgrade za posadu) i Donjeg grada. Posebnu pažnju privlači obnovljena Vodena kula – impozantna šestospratnica visoka 28 metara, koja se spuštala sve do reke Đetinje kako bi obezbedila snabdevanje vodom tokom opsada.
Upravo je ova kula sada jedan od najvećih bisera turističke ponude, a sa njenog vrha puca pogled koji, po rečima iz Turističke organizacije Užice, „ostavlja bez daha“ .
Dalibor Stamenković je glavni urednik MPM-a, freelance copywriter, digitalni kreator i dizajner. Zadužen je za održavanje i uređivanje svih članaka na sajtu. Bavi se prevodom, obradom i adaptacijom sadržaja za magazin, govori više stranih jezika i kreira marketing i sadržaj za društvene mreže MPM-a.
Posebno se posvećuje temama iz muzike, filma, kulture i lifestyle oblasti, koje uređuje kroz prepoznatljivu MPM estetiku.
