BEOGRAD – Kulturno nasleđe Srbije bogatije je za još jedno remek-delo. Ministarstvo kulture Republike Srbije otkupilo je na javnoj aukciji u aukcijskoj kući Sotheby’s u Londonu, 28. aprila 2026. godine, ulje na platnu „Stražar koji se odmara“ (Odmor stražara) autora Paje Jovanovića, za 170.000 funti, bez pratećih troškova .
Slika dimenzija 44,5 x 53,5 centimetara, koja je na aukciju dospela iz privatne kolekcije iz Škotske, sada će biti deo likovne kolekcije Istorijskog muzeja Srbije. Reč je o značajnom poduhvatu – prema dostupnim podacima, slika je prethodno kupljena u Londonu još 31. avgusta 1965. godine u galeriji „Mek Konal i Mejson“, pa je njen povratak u zemlju nakon više od šest decenija od posebnog značaja .
Vlada Republike Srbije ovlastila je Ambasadu u Ujedinjenom Kraljevstvu da na javnoj aukciji kupi ovo dragoceno delo, čime je, kako je istakao ministar kulture Nikola Selaković, nastavljeno dosledno sprovođenje kulturne politike usmerene na zaštitu, očuvanje i povratak kulturnog nasleđa .
– Ovo nije puka slučajnost, već dosledna državna politika, da kulturno blago koje pripada našem narodu vraćamo kući, čuvamo ga u našim muzejima i ostavljamo budućim generacijama kao trajno svedočanstvo našeg identiteta i istorije – poručio je ministar .
Selaković je podsetio i na druge uspešne povrate kulturnih dobara u prethodnom periodu: srebrni svećnjak sa dvora dinastije Obrenovića, uramljenu fotografiju kraljice Natalije, dve srpske rukopisne knjige – „Srpski oktoih“ i „Žitije Varlaama i Joasafa“, zatim pisma Mileve Marić Ajnštajn i Alberta Ajnštajna, štap kralja Milana sa binoklom u dršci, bokal iz kneževskog servisa, kao i sliku Uroša Predića „Portret devojčice sa knjigom u fotelji“ .
O slici i umetniku
Pavle Paja Jovanović (1859–1957) najznačajniji je srpski predstavnik akademskog realizma i jedan od najistaknutijih slikara evropske i srpske umetnosti s kraja 19. i početka 20. veka. Slika „Stražar koji se odmara“ pripada njegovom čuvenom orijentalističkom ciklusu, koji mu je doneo svetsku slavu .
Ovaj motiv, kao i druge slike iz serije, predstavlja značajan dokument prepoznavanja Balkana, Srbije i Crne Gore, ali i teritorija koje su ostale pod osmanskom upravom, kao posebnog prostora Evrope u kome, pored sukoba i razlika, postoje zajedničke karakteristike, kulturne osobenosti i vrednosti. Jovanović je uspeo da poveže evropski orijentalistički žanr sa ratničkim i epskim etosom Balkana, dajući mu etnografsku preciznost i utisak autentičnosti, te da lokalne balkanske motive podigne na nivo univerzalne umetničke vrednosti .
Značaj otkupa za muzejsku građu
S obzirom na to da se veliki deo orijentalističkog opusa Paje Jovanovića nalazi u privatnim kolekcijama širom sveta, Ministarstvo kulture je otkupom ove slike omogućilo da Istorijski muzej Srbije, kao republička ustanova zaštite, upotpuni svoj fond. Likovna zbirka ovog muzeja kontinuirano se razvija kroz otkupe i poklone kako bi pružila sveobuhvatan pogled na nacionalnu istoriju .
Inače, dela Paje Jovanovića se u najvećem broju nalaze u Narodnom muzeju Srbije i Muzeju grada Beograda, u okviru kojeg postoji i Legat Paje Jovanovića . Otkupom „Stražara koji se odmara“, Istorijski muzej Srbije dobio je reprezentativno delo iz ovog značajnog opusa, čime je dodatno zaokružena slika o jednom od najvažnijih srpskih slikara.
