Naučnici su po prvi put direktno uočili metalne zagađivače koji potiču iz orbitalnog otpada — dela rakete kompanije SpaceX koji je sagoreo pri ponovnom ulasku u Zemljinu atmosferu. Ovakvi zagađivači mogu oštetiti ozonski omotač, pa će nova saznanja pomoći u praćenju potencijalnih posledica svemirskog otpada, navode istraživači u radu objavljenom 19. februara u časopisu Communications Earth and Environment.
Iako ljudi već skoro 70 godina lansiraju metalne objekte u orbitu, tempo se u poslednjoj deceniji drastično ubrzao. Privatne kompanije planiraju dodatno povećanje broja letelica u orbiti — na primer, SpaceX-ov sistem Starlink, koji omogućava internet u udaljenim delovima sveta, trebalo bi da obuhvati više od 40.000 satelita u niskoj Zemljinoj orbiti. Trenutno ih oko 10.000 kruži oko planete.
Svaki satelit ili deo opreme ima planirani vek trajanja od oko pet godina, nakon čega sagoreva u gornjim slojevima atmosfere, oslobađajući metale poput litijuma, aluminijuma i bakra. Ovi metali mogu podsticati hemijske reakcije koje razgrađuju ozon i imaju druge štetne posledice po atmosferu. Studija iz 2023. godine pokazala je da oko 10 odsto čestica u stratosferi već sadrži zagađivače nastale sagorevanjem satelita i raketnih stepena.
To je motivisalo istraživački tim da pokuša da direktno poveže takve čestice sa konkretnim komadom svemirskog otpada koji se vraća u atmosferu. Dana 19. februara 2025. godine naučnici su iznad Nemačke uočili oblak litijuma na visini od oko 100 kilometara, koji je poticao iz gornjeg stepena rakete Falcon 9 dok se raspadala iznad Irske i Ujedinjenog Kraljevstva. „Nekoliko sati nakon ponovnog ulaska rakete mogli smo da izmerimo deset puta veću količinu litijuma nego što bismo inače zabeležili“, izjavila je meteorološkinja Klaudija Štole iz Lajbnic instituta za fiziku atmosfere u Nemačkoj.
Merenja su obavljena pomoću lidara, uređaja koji emituje laserske impulse podešene na određene talasne dužine, a koji se odbijaju od specifičnih materijala, poput litijuma. Istraživači su zatim koristili napredne atmosferske simulacije kako bi pokazali da su vetrovi preneli oblak litijuma od mesta raspadanja rakete iznad severnog Atlantika do područja iznad Kilingzborna u Nemačkoj, gde je lidar bio postavljen.
Iako metali prirodno dospevaju u atmosferu i iz meteorita, ukupna količina metala iz svemirskog otpada koji sagoreva mogla bi u budućnosti povećati metalno zagađenje u atmosferi za oko 40 procenata, zaključuju naučnici. Praćenje ovih zagađivača i njihovih efekata postaće sve važnije kako sve veći broj kompanija i država bude slao satelite u orbitu. „Svi oni će pre ili kasnije sagoreti“, kaže Štole, naglašavajući potrebu za pažljivim praćenjem posledica po atmosferu i ozonski omotač.
MPM Web označava našu redakcijsku obradu već objavljenih informacija sa kredibilnih domaćih i međunarodnih portala. To su vesti i teme koje su zasnovane na postojećem izvoru, ali su prevedene, temeljno proverene i stilistički prilagođene standardima našeg magazina.
Na ovaj način čuvamo tačnost originalnih podataka i gradimo poverenje čitalaca, dok istovremeno nudimo jasno strukturisanu i pouzdanu informaciju, u skladu sa prepoznatljivim stilom MPM-a.
