Na današnji dan 1878. godine, u Beogradu je umro Đura Jakšić, pesnik, pripovedač, dramski autor i slikar srpskog romantizma, čovek snažnih emocija, političke strasti i umetničke borbe koja ga je pratila celog života. Rođen je 27. jula 1832. u Srpskoj Crnji, u tadašnjoj Habzburškoj monarhiji, u vojničkoj porodici koja je gajila snažan identitet srpskog jezika i kulture. Ovo okruženje obeležilo je njegov kasniji izraz: nemir, ponos i stalnu žudnju za slobodom.
Njegova mladost bila je ispunjena selidbama i školovanjem u više srednjoevropskih gradova — Temišvaru, Segedinu i Bratislavi, gde je prvi put sistematski učio slikarstvo, a potom i u Beču, u kratkom ali presudnom periodu umetničkog oblikovanja. Ostavio je i trag učitelja: radio je u Kovilju, Požarevcu, Kragujevcu i Beogradu, ali su sukobi sa autoritetima i oštra narav često prekidali njegove službe.
U privatnom životu, Đura Jakšić ostao je upamćen kao boem, čovek koji je više voleo stolice kafane „Dardaneli“ nego salonska okupljanja. Govorili su da je bio „opasan u polemici, plemenit u nameri, a razoran u reči“. Oženio se Terezijom Marković, sa kojom je imao petero dece, ali je porodica, prema svedočenjima savremenika, živela u siromaštvu, često bez sigurnih prihoda. Njegov sin Mile Jakšić kasnije će takođe postati pesnik.
Jakšićeva književnost bila je nabijena snažnom emocijom i rodoljubivim zanosom. Njegove najpoznatije pesme danas se uče kao temelj nacionalne književnosti. Među najvažnijim se izdvajaju: „Na Liparu“, „Otadžbina“, „Padajte, braćo“, „Ponoć“, „Noćna pesma“, kao i motivski ciklusi posvećeni narodnim junacima. U pripovedačkoj prozi ostavio je tamnije tonove, među kojima su najpoznatije pripovetke: „Večiti mladoženja“, „Sirota Jana“, „Jevrejin i srpska devojka“ i „Srpska sirotinja“.
Manje poznato široj javnosti, ali jednako važno, jeste da je Đura Jakšić bio i akademski slikar, autor istorijskih kompozicija i portreta. Njegova platna obuhvataju nacionalne teme: „Seoba Srba“, „Smrt cara Uroša“, „Knez Lazar pred boj na Kosovu“, uz portrete vojvoda, sveštenika, učitelja i običnog sveta. Iako nije doživeo veliki slikarski ugled za života, njegovi radovi danas se čuvaju u Narodnom muzeju i drugim institucijama.
U političkom smislu, bio je buntovnik, protivnik tiranije i apsolutizma. Učestvovao je u ustaničkim pokretima i javnim polemikama koje su mu donosile i društvenu cenu. Njegov odnos prema Srbiji bio je strastveno protivrečan: voleo ju je do bola, ali ju je često napadao zbog nepravde, licemerja i slabosti. Prema predanju, poslednje reči koje je izgovorio odražavaju taj rascep:
„Volim Srbiju, ali ne ovu.“
(Iako se citat prenosi u više verzija i nije potpuno potvrđen, u duhu je njegove misli.)
Umro je 15. novembra 1878. godine, siromašan i iscrpljen, najpre sahranjen na Tasmajdanu, a kasnije prenet na Novo groblje, gde počivaju mnogi velikani srpske kulture. Danas se o njemu govori kao o umetniku koji je platio cenu velike unutrašnje vatre — ali ostavio je trag koji kulturna istorija ne zaobilazi.
Njegova kuća u Skadarskoj ulici u Beogradu danas je muzej, a ime Đure Jakšića ostalo je upisano među one stvaraoce koji su oblikovali osećanje nacionalne i umetničke svesti u epohi srpskog romantizma.
„Ali moje srce, ali moje grudi
Ledenom su zlobom razbijali ljudi,
Pa se, mesto srca, uhvatio led.”
MPM Original označava autorsku produkciju redakcije Music Pocket Magazina — priče nastale isključivo u okviru naše redakcije. To su tekstovi koji se ne preuzimaju, već nastaju od temelja: kroz istraživanje, intervjue, analize, terenski rad i kreativnu obradu tema iz muzike, filma, kulture i savremenog društva.
Svaki MPM Original nosi prepoznatljiv potpis našeg magazina i predstavlja sadržaj koji postoji samo kod nas. Za čitaoce, oznaka MPM Original znači da je pred njima autentična priča sa jedinstvenim kontekstom, oblikovana po najvišim MPM standardima.
